From archives to papers and publications

In the recent years we have welcomed many visitors from all walks of life, who wanted to research in one of our present archives. For example: professors from various universities, journalists and even pupils of secondary schools, but also many students have came to Het Johan Borgman Fonds for their research. They would do research (sometimes months on end) for their papers and Bachelor- or Master thesis. By taking the time for their research various new subjects and theories came to light in their work.

The results are impressive such as this interesting article ‘War against the War!’ of Iris van der Knaap that was published in Paranormal Review (issue 76 Autumn, 2015).

 

War Against War! (2015) by Iris van der Knaap

The Tijdschrift voor Parapsychologie’ volume 81 of 2014, published the article ‘Archieven worden scripties’ of Wim Kramer. This Dutch article below describes the findings of various students of hidden treasures within the archives.

 

‘Archieven worden scripties

Inleiding

Het verzamelen van documentatie, betreffende parapsychologie en spiritisme en die via universiteitsbibliotheken en archiefinstellingen voor algemeen gebruik beschikbaar te maken, heeft alleen zin als er ook iets met deze collecties wordt gedaan. Om een indruk te geven van gebruik binnen verschillende vakgebieden  presenteren we een beknopt overzicht van enkele recente studies waarbij door studenten gebruik is gemaakt van het archiefproject van Het Johan Borgman Fonds (HJBF).

Entertainment

Josine Bakkes heeft voor haar studie ‘Media en Cultuur’ aan de Universiteit van Amsterdam gebruik gemaakt van het HJBF-archiefproject voor haar bachelorscriptie ‘Para’normal Television; the Construction of authenticity in paranormal reality television shows in the Netherlands’ (2013). De invalshoek waarbij ze de parapsychologie bekijkt door de ogen van de entertainmentindustrie, geeft interessante conclusies waarom programma’s als Derek Ogilvie, Char, Astro TV en Ghost Whisperer – waarop parapsychologen zoveel inhoudelijke kritiek hebben die maar niet gehoord lijkt te worden door de programmamakers – zo populair zijn.

Literatuur

Beeldvorming in de massamedia zoals de TV is pas zo’n 40 jaar actueel. Al langer speelt de parapsychologie, of beter gezegd het Spiritisme, een rol in de literatuur. Eind 19-e eeuw was het Spiritisme op haar hoogtepunt en werden heftige pro – contra discussies gevoerd in de dag- en weekbladen. Ook in de literatuur kreeg het Spiritisme een plaats. Olivier Gee, student aan de Universiteit Utrecht, heeft in zijn masterscriptie ‘Wolken met Gouden Boorden; de laatste twee historische romans van H.J. Schimmel in het licht van zijn spiritistische overtuiging’(2011) een doorwrochte analyse gemaakt van  de rol van het spiritisme in het werk van Schimmel en diens leven. Olivier heeft hiervoor dagen doorgebracht bij het HJBF in Odijk, waar het archief van de Nederlandse Vereniging van Spritualisten“HARMONIA” werd bewerkt en geïndexeerd. In november 2013 is dit archief overgedragen aan Het Utrechts Archief waar het nu publiekelijk toegankelijk is.

Het onderzoek naar parapsychologische elementen in de literatuur is een nog vrijwel onontgonnen terrein. In de jaren tussen beide wereldoorlogen zijn heel wat romans gepubliceerd waarin de Spiritistische levensovertuiging als voorbeeld voor een betere samenleving en geluk wordt gepropageerd.  Een Nederlands voorbeeld hiervan is het medium, propagandiste en auteur mejuffrouw Jacoba C. Calkoen. Behalve spiritistisch geïnspireerde gedichten heeft ze enkele spiritistische romans op haar naam staan. De bekendste is ‘Levensopgang’ uit 1933, waarin een jonge huisarts en zijn ontwikkeling van ‘blinde’ wetenschapper tot ‘ziende’ gevoelsmens centraal staat waardoor hij pas een waarachtig arts voor zijn patiënten kan zijn omdat hij hen meer te bieden heeft dan pillen. Bij het archiefproject is in een oude boekenkist een tiental originele manuscripten van Calkoen gevonden. Deze zijn in 2010 door HJBF overgedragen aan het Letterkundig Museum in Den Haag en aldaar publiekelijk toegankelijk.

Eerste Wereldoorlog

Iris van der Knaap, studente aan de Universiteit Utrecht heeft in de lente van 2012 veel tijd in Odijk doorgebracht met het bladzijde voor bladzijde doornemen van jaargangen spiritistische tijdschriften op zoek naar verwijzingen over de Eerste Wereldoorlog. Haar paper ‘War against War! The response of the Spiritualist in the Netherlands to the First Wold War’ (2012)  behandelt een thema dat in Nederland nog niet eerder is onderzocht. Het vinden van relevante literatuur was dan ook een hele klus, maar is haar gelukt. Haar conclusies zijn interessant. Spiritisten zagen de oorlog vooral als uiting van het groeiende materialisme en ageerden daartegen met antimilitarisme en propageerden pacifisme. We moeten als samenleving openstaan voor het eeuwig geestelijk leven en minder waarde hechten aan aardse, materiële zaken. Haar scriptie is vernieuwend omdat hierin de Spiritistische beweging geportretteerd wordt als een oprechte levensovertuiging die ook politieke consequenties heeft.

Croiset

In haar paper ‘Het succes van de paragnost Gerard Croiset’ (2013), probeert de Utrechtse studente Roos Harms te verklaren hoe het komt dat mensen als Geard Croiset en Prof. W.H.C. Tenhaeff wereldberoemd geworden zijn. Een vraag die relevant is voor het vakgebied van de parapsychologie. Immers een probleem van de parapsychologie is dat sommige paragnosten en parapsychologen zulke mediaberoemdheden worden dat het ‘bekende Nederlander’ zijn het zicht op hun ‘paranormale’ verdiensten verblindt.

Over het koppel Croiset – Tenhaeff in de loop der jaren veel onzin geschreven. Zowel door enthousiaste volgelingen als door hard core sceptici.

Politie en paragnosten

Internationaal is Croiset vooral bekend om zijn opsporingswerk. Doorgaans op uitnodiging van familie of politie heeft Croiset zich over de hele wereld ingezet om vermiste personen (vooral kinderen) terug te vinden.

Sabine Crooijmans, studente aan de Universiteit voor Humanistiek in Utrecht, heeft zich hierover gebogen in haar paper ‘Psychics and missing persons cases’ (2011). Ze benaderde het onderwerp op basis van de omvangrijke literatuur die in de loop der jaren is verschenen. Hiervoor heeft ze dankbaar gebruik gemaakt van het materiaal aanwezig binnen het HJBF archiefproject.

Hetzelfde onderwerp is ook behandeld door Priscilla van Hal in haar masterscriptie ‘Paragnosten in opsporing; het gebruik van paragnosten door de Nederlandse politie’ (2012), voor de opleiding criminologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Priscilla heeft behalve een literatuurstudie ook een vragenlijst onderzoek met interviews uitgevoerd onder elf  experts; paragnosten, parapsychologen, justitie en politie. Haar 111 pagina’s dikke scriptie is een ware bron van informatie op dit gebied geworden hetgeen ondermeer blijkt uit het feit dat de resultaten van haar scriptie ruim aandacht hebben gekregen in de media. Zowel in dagbladen als op TV is de begeleider van Priscilla, criminoloog Jasper van der Kemp, uitvoerig aan het woord geweest en is de publieke discussie over het nut van het gebruik van paragnosten eind 2012 weer ouderwets losgebarsten met als gevolg dat minister Opstelten van Veiligheid en Justitie door Kamervragen min of meer gedwongen werd hierover een formeel standpunt in te nemen. Hij ziet geen reden het te verbieden. ‘